Misdiagnoses bij Hoogbegaafde Kinderen

Bron: Misdiagnose en dubbeldiagnose bij hoogbegaafdheid – James T. Webb e.a.

Het stellen van een juiste diagnose bij hoogbegaafde kinderen is van groot belang om onnodig lijden en misverstanden te voorkomen. Foute diagnoses kunnen leiden tot verkeerde behandelingen, een onjuiste onderwijsaanpak en langdurige emotionele gevolgen.
Hoogbegaafde kinderen – en zeker de uitzonderlijk hoogbegaafden – komen vaak terecht in een grijs gebied waarin hun intensiteit, gevoeligheid en denkstijl verkeerd worden geïnterpreteerd. Hun gedrag wordt dan gezien als afwijkend of problematisch, terwijl het in wezen een natuurlijke uiting is van hun manier van zijn en beleven.

ASS (Autisme Spectrum Stoornis)

Eén van de meest voorkomende misdiagnoses bij (uitzonderlijk) hoogbegaafde kinderen is ASS. Hun behoefte aan structuur, diepe focus, sterke rechtvaardigheidsgevoel en moeite met oppervlakkige sociale interacties kunnen lijken op autistische kenmerken.
In werkelijkheid is er vaak sprake van overprikkeling, mismatch of frustratie, niet van een structureel tekort aan sociale wederkerigheid.
Hoogbegaafde kinderen hebben doorgaans een rijk innerlijk leven en juist een groot inlevingsvermogen, maar trekken zich terug wanneer ze zich niet begrepen voelen of wanneer sociale situaties als onecht worden ervaren.

ADD/ADHD

Veel hoogbegaafde kinderen krijgen (ten onrechte) het label ADD of ADHD. Wanneer ze zich vervelen of onvoldoende worden uitgedaagd, kunnen ze druk, dromerig of onoplettend lijken.
Zodra ze echter worden geprikkeld door betekenisvolle of complexe stof, tonen ze juist uitzonderlijke concentratie. Dat onderscheidt hen van kinderen met echte aandachtsstoornissen, die in alle situaties moeite hebben om focus vast te houden.

Oppositioneel gedrag (ODD)

Wanneer hoogbegaafde kinderen regels bevragen, autoriteit uitdagen of sterke meningen hebben, wordt dit soms gezien als oppositioneel of moeilijk gedrag.
In werkelijkheid gaat het vaak om rechtvaardigheidsgevoel, autonomie en behoefte aan congruentie.
Deze kinderen reageren op inconsequentie, onlogica of gebrek aan diepgang, niet uit onwil, maar uit een innerlijke noodzaak om de wereld te begrijpen en eerlijk te houden.

Angst- en stemmingsstoornissen

Door hun hoge sensitiviteit en reflectievermogen ervaren hoogbegaafde kinderen emoties intens. Ze kunnen zich zorgen maken over de wereld, diep geraakt zijn door onrecht of zich somber voelen als ze geen aansluiting vinden.
Deze emoties zijn niet per se een teken van een psychische stoornis, maar vaak een natuurlijke reactie op overprikkeling, onbegrip of gebrek aan zingeving.

Leerproblemen en onderpresteren

Hoogbegaafde kinderen leren vaak sprongsgewijs en op hun eigen manier. In traditionele onderwijssystemen kan dat lijken op concentratieproblemen of leerbeperkingen.
Wanneer de leerstof te eenvoudig of te repetitief is, haken ze af en lijkt het alsof ze niet willen leren – terwijl ze juist méér diepgang nodig hebben. Onderpresteren is dan geen onwil, maar een teken van onvoldoende afstemming.

Slaapstoornissen

De gedachten van hoogbegaafde kinderen staan zelden stil. Hun hoofd blijft actief, ook ’s nachts.
Dit wordt soms als een slaapstoornis gezien, terwijl het vaak een gevolg is van cognitieve intensiteit en een overactieve geest. Sommige kinderen hebben bovendien minder slaap nodig dan gemiddeld, wat ten onrechte wordt geïnterpreteerd als een probleem.

Tot slot

Het herkennen van (uitzonderlijke) hoogbegaafdheid vraagt om kennis, nuance en een open blik.
Veel gedragingen die op een stoornis lijken, zijn in feite gezonde reacties binnen een omgeving die onvoldoende aansluit.
Door verder te kijken dan gedrag en te begrijpen waarom een kind doet wat het doet, kunnen we voorkomen dat het onterecht wordt gelabeld – en helpen we het om zich te ontwikkelen vanuit zijn kracht, in plaats van vanuit een verkeerd begrepen tekort.

Het KindKompas kan hierin een waardevolle rol spelen.
Door het kind in de volle breedte in beeld te brengen – cognitief, creatief, emotioneel en existentieel – ontstaat helderheid over wat werkelijk speelt. Dat biedt rust, richting en aanknopingspunten voor thuis, school en eventuele vervolgtrajecten.